Blauwalgen kunnen bij warm weer in het water ontstaan. Ze komen vooral voor in zoet, stilstaand water van vijvers, maar ook in zwemplassen. Bloei van blauwalgen kan echter het hele jaar optreden door bijvoorbeeld een zachte winter waardoor de bacteriën in leven blijven, en/of de aanwezigheid van meststoffen in het water.

Drijvend aan het wateroppervlak vormen ze een laag die op olie lijkt. Als de laag dikker wordt en de algen minder ruimte hebben, gaan ze afsterven. Blauwalg vormt dan een groenachtige, stinkende brei. Bij het afsterven produceert blauwalg toxische stoffen, die schadelijk kunnen zijn voor mens en dier. Deze komen altijd via de mond het lichaam van een organisme binnen, van blootstelling via de huid is geen sprake.

Vanwege de productie van giftige stoffen is blauwalg schadelijk voor de gezondheid. Gezondheidseffecten komen het meeste voor bij kleine kinderen, omdat deze tijdens het zwemmen veel water binnenkrijgen. De verschijnselen van blauwalg-besmetting worden zichtbaar twaalf uur nadat er gezwommen is.

De symptomen van blauwalg-besmetting zijn nogal uiteenlopend:
Lage dosering kan leiden tot griepachtige verschijnselen, hoofdpijn, huiduitslag op armen en benen, maagkramp, misselijkheid, braken, diarree, koorts, een pijnlijke of rode keel, oorpijn, oogirritaties, lopende neus of gezwollen lippen, blaren rond de mond... De verschijnselen houden ongeveer vijf dagen aan en verdwijnen vanzelf.

Hogere doseringen grijpen aan op de overdracht van zenuwpulsen op de spiervezels. Symptomen zijn: afnemende activiteit, duizeligheid, ademhalingsproblemen, krampen, het ontwikkelen van tumoren, beschadiging van de lever, verlammingsverschijnselen en vervolgens zuurstofgebrek, met als mogelijk gevolg de dood.